Nowe przedsięwzięcia technologiczne

Pod pojęciem technologicznym będzie tu rozumiany nowy produkt lub usługa, a także usprawnienie metod wytwarzania. Nie musi to być związane wyłącznie z sektorami zajmującymi się nowoczesną technologią. Jerzy Cieślik dodaje, że „jako działalność innowacyjną traktujemy również asymilację technologii znanych już na rynku, a wcześniej niestosowanych przez konkretną firmę”.

Takie wdrożenie technologiczne nie jest jednak sprawą prostą i nie wystarczy znajomość fachowej literatury. Aby zapewnić sobie możliwe osiągnięcia w takim przedsięwzięciu technologicznym niezbędne będą: doświadczenie oraz możliwość korzystania z wiedzy technicznej. Także bez odpowiedniego lidera wszelkie działania mogą okazać się fiaskiem. W tej dziedzinie ważna jest fachowość, wskazane jest wykształcenie ścisłe, najlepiej w stopniu naukowym. Jednak samo doświadczenie w dziedzinie technologii (np. przy sprzedaży skomplikowanych maszyn) też może być dobrym bodźcem dla uruchomienia przedsięwzięcia związanego z technologią, ponieważ taka osoba w sposób naturalny przyswaja wiedzę w zakresie technicznym. Jest tu jednak kładziony nacisk na samodzielny rozwój, a tym samym wymaga to większego zaangażowania. Ważne jest śledzenie bieżących zmian zachodzących w sektorach technologicznych.

Sama działalność firmy technologicznej może wiązać się z większymi kosztami. Przy poszukiwaniach środków finansowych można natrafić na różne problemy. Przy funduszach pochodzących z venture capital (bazujących na wykupowaniu akcji przedsiębiorstwa) preferowane są przedsięwzięcia grupowe. Ważne będą także umiejętności prowadzenia negocjacji, które przydadzą się przy konieczności wzięcia kredytu, czy próbie uzyskania dofinansowania z Unii Europejskiej. Kolejną zasadniczą różnicą jest to, że powołanie takiego przedsięwzięcia jest długotrwałe (w porównaniu z tymi niezwiązanymi z nowoczesną technologią).

Badania wykazują, że lepszą skuteczność osiągają przedsięwzięcia zainicjowane przez więcej niż jedną osobę. Wynika to ze sprzyjającego połączenia różnych doświadczeń, wiedzy, a także zdolności. Jednak istnieje ryzyko przy większej liczbie osób; w zespole mogą zacząć pojawiać się konflikty i nieporozumienia.

Zanim zaczniesz

Tak jak w przypadku zakładania nowych przedsiębiorstw, tak i w sytuacji chęci wdrożenia nowoczesnych technologii, należy wcześniej przeprowadzić dokładną analizę. Jest ona bardziej szczegółowa i pracochłonna. Ze względu na większe nakłady finansowe, trzeba ocenić tendencje na rynku technologicznym, przewidzieć, czy wybrana technologia wpasowuje się w aktualną sytuację rynkową.

W czasie takiej analizy warto szukać informacji:

• w akademickich oraz niezależnych ośrodkach badawczych;
• w oficjalnych źródłach na temat patentów krajowych i zagranicznych;
• dużych koncernach, które mogłyby udzielić licencji.

Po wstępnej analizie, kolejnym krokiem jest porównanie własnych rozwiązań z tymi, które są wprowadzone na rynku. To porównanie pozwala poznać, jakie różnice występują w przypadku konkretnych rozwiązań technologicznych. Umożliwia to także znalezienie innych zastosowań komercyjnych, które są wobec siebie alternatywne.

Gdy mowa o identyfikacji własnych pomysłów, to zasady są takie same, jak te przedstawione w artykule Od pomysłu do biznesu, z większym naciskiem na aspekt techniczny pomysłu. Należy jednak uważać na to, żeby kwestie techniczne nie przesłoniły ogólnego obrazu sytuacji, aby nie zapomnieć o innych zagadnieniach (konsumenci, finanse itp.).

Nowe technologie bywają sceptycznie traktowane przez konsumentów. Klienta zachęcają takie czynniki, jak:

• przewaga nowego produktu względem konkurencji;
• łatwość w obsłudze produktu, korzystania z usługi;
• dostosowanie do nawyków klientów, a także do ich zachowań i określonych norm (jest to związane z obyczajami kulturowymi);
• możliwość przetestowania.

Trzeba się liczyć z tym, że początkową grupę odbiorców stanowią osoby, które chętnie poznają różne nowinki rynkowe i możliwość skorzystania z nowego produktu wynika np. z ciekawości. Nie są bardzo krytycznie nastawieni do nowości. Sprawa zmienia się wraz ze wzrostem popytu, wtedy produkt oceniają konsumenci świadomi. Gorzej jednak, gdy tego pułapu sprzedaży nie da się osiągnąć. Ważny jest wówczas marketing i promocja produktu umożliwiająca jego przetestowanie.

Miej patent

Zanim zabezpieczy się swój pomysł, należy się upewnić, czy nie narusza on praw cudzej własności patentowej. Informacje na temat przyznanych patentów są publikowane tak, aby bez trudu można było do nich dotrzeć (np. zbiory informacji patentowej). Zapoznawanie się z bazą patentową nie tylko uchroni przed narażeniem kogoś na naruszenie własności patentowej, ale może być także źródłem inspiracji.

Podczas takich poszukiwań niektórzy cenią sobie metodę tzw. inżynierii odwrotnej (ang. reverse engineering). Polega ona na odtwarzaniu drogi produkcji danego produktu – jakie były potencjalne koszty produkcji oraz określenie, w jaki sposób produkt działa. Na tej podstawie można spróbować stworzyć własny pomysł, który dawałby podobne efekty, ale nie naruszałby praw patentowych. Ta metoda pozwala zaoszczędzić czas, który poświęca się na poszukiwanie pomysłu.

Poza wyżej wymienionymi korzyściami związanymi z przeszukiwaniem baz patentowych, istnieje jeszcze jedna pewna wartość wynikająca z tych działań. Otóż podczas rozpatrywania wniosku patentowego analizuje się także tzw. stan techniki. Samodzielne poszukiwania w pewnym stopniu zmniejszają ryzyko powtórzenia się pomysłu.

Zgłoszenie patentowe należy złożyć do Urzędu Patentowego. Następnie urząd prowadzi badanie, które określi zdolność patentową. Polega to na wcześniej wspomnianym sprawdzaniu stanu techniki. Jest to proces, który może trwać mniej więcej trzy lub cztery lata. W momencie, w którym zgłasza się wniosek o przyznanie patentu, wynalazek jest objęty tymczasową ochroną. Gdy wniosek zostanie rozpatrzony pozytywnie, to ochrona patentowa trwa dwadzieścia lat (od momentu złożenia wniosku). Suma opłat związanych z procedurami patentowymi końcowo może wynieść kilka tysięcy złotych.

Warto zastanowić się nad tym, czy samemu jesteś w stanie przygotowywać wszystkie dokumenty potrzebne do złożenia wniosku w urzędzie. Z pomocą może wtedy przyjść rzecznik patentowy, jednak koszt zatrudnienia go to kolejnych kilka tysięcy złotych.

Należy pamiętać, że przyznanie przez Urząd Patentowy Rzeczpospolitej Polskiej ochrony działa tylko na terenie RP. Zgłoszenie i dążenie do zdobycia ochrony patentowej w innych krajach wiąże się z dużymi kosztami. W momencie gdy składa się taki wniosek we własnym kraju, zgłaszający ma dwanaście miesięcy na to, aby złożyć podobne wnioski w innych krajach (na podstawie Konwencji Paryskiej o Ochronie Własności Przemysłowej).

Istnieją jeszcze inne możliwości:

–uzyskanie patentu europejskiego na mocy Europejskiej Konwencji Patentowej (EPC). W Europejskim Urzędzie Patentowym zgodnie z jednolitą i scentralizowaną procedurą możliwe jest uzyskanie ochrony patentowej w 27 krajach europejskich. Koszty patentowe można obniżyć poprzez zgłoszenie wniosku tylko w wybranych krajach. Dodatkowo istnieje możliwość rozpoczęcia okresu ochronnego od daty złożenia takiego wniosku w Polsce.
–rozpoczęcie procesu ochronnego w oparciu o Układ o Współpracy Patentowej (PCT). Jego członkami jest ponad 100 krajów. Na poziomie międzynarodowym dokonuje się badania aktualnego poziomu techniki i na tej podstawie masz szansę określić możliwość uzyskania patentów w poszczególnych krajach. W Polsce realizowane jest to przez rodzime urzędy patentowe lub przez Europejski Urząd Patentowy na poziomie regionalnym.

Koszty ochrony patentowej za granicą bywają niestety większe niż te krajowe. Jednak jeśli zaplanowana jest produkcja na większą skalę, to warto się ochronić. Uzyskanie wysokiej pożyczki z banku, czy innych źródeł, bez ochrony patentowej jest dla drugiej strony problematyczne i niesie za sobą większe ryzyko. Posiadanie patentu, mimo że zdobycie go wiąże się z czasochłonnym i kosztownym procesem, zwiększa wiarygodność przedsiębiorcy i jednocześnie daje prawną ochronę.

Korzyści innowacji technicznych

a. udzielanie licencji na podstawie posiadania praw patentowych
Za udostępnianie praw do innowacji technicznej przedsiębiorca uzyskuje opłatę licencyjną, jest to atrakcyjne wówczas, gdy zdobyte fundusze mają być zainwestowane w dalsze badania. Ostatecznie może to polegać na ciągłej innowacji pomysłu i udzielaniu licencji kolejnym inwestorom.
Niektórzy łączą te dwie możliwości – bazują na własnej technologii, a jednocześnie udzielają licencji na innym niż własny rynek (także zagranicznym). To się opłaca, jeśli oczywiście nie zaplanowano produkcji masowej, a także takiej, która wykracza poza granice kraju. Udzielenie licencji i zdobycie w ten sposób dodatkowych środków może być rozwiązaniem, dzięki któremu rozrost przedsięwzięcia w ogóle byłby możliwy.

b. rozpoczęcie działalności w oparciu o istniejącą technologię
Istnieje możliwość skorzystania z dostępnych na rynku wynalazków, gdy wykupi się do nich prawa licencyjne. Najpierw należy zbadać trendy rynkowe, ocenić poziom rozwoju technologii i znaleźć takie, które mają niskie opłaty licencyjne. Możliwość zakupu licencji zapewniają niektóre ośrodki uniwersyteckie czy naukowo-badawcze. Należy jednak mieć na uwadze to, że jakiejś technologii nie da się jeszcze wdrożyć w danym momencie.

c. współpraca
Kooperacja z firmami o rozwiniętej technologii lub dobrej sprzedaży może znacznie przyspieszyć komercjalizację technologii, z obopólnymi korzyściami dla stron. Jest to powiązane z tym, że przedsięwzięcie nie będzie już samodzielne, a to niesie za sobą ryzyko zdominowania przez partnera. Można to ryzyko zmniejszyć podpisując odpowiednie umowy ochronne.

Ochrona w firmie

Posiadanie patentu przy przedsięwzięciach technologicznych jest niezbędne dla inwestorów, dzięki temu mają oni gwarancję, że dany pomysł jest oryginalny i chroniony prawnie. Zanim jednak zostaną podjęte kroki, by uzyskać patent, trzeba zapewnić sobie ochronę wewnątrz własnej firmy. Najlepiej zrobić to na etapie poszukiwań, żeby nawet kierunek zainteresowań nie został ujawniony. Prawo do zachowania tajemnicy handlowej przedsiębiorstwa nie jest w Polsce dokładnie unormowane, w zależności od sytuacji korzysta się z praw zawartych w kodeksach: spółek handlowych, cywilnym, pracy. Zapewnienie sobie takiej ochrony wiąże się przede wszystkim z koniecznością ustalenia przejrzystych zasad postępowania w firmie:

• ustalenie, które informacje muszą pozostać niejawne;
• ograniczenie dostępności informacji, tak by korzystały z nich osoby, dla których jest to niezbędne;
• osoby posiadające informacje poufne, powinny formalnie zobowiązać się do ich przestrzegania(np. poprzez podpisanie pisemnej deklaracji).

Finanse

W przypadku innowacji technologicznych ich finansowanie jest znacznie większe w porównaniu z przedsięwzięciami, które nie wymagają zaawansowanej techniki. Innowacyjne inwestycje wymagają finansowania zewnętrznego. To przedsięwzięcia, które niosą za sobą większe ryzyko, jednak są firmy, które odniosły sukces. Dzięki temu nowoczesne inwestycje technologiczne cieszą się popularnością ze strony funduszy venture capital. Istnieją także różne programy wspierania takich przedsięwzięć (fundusze Unii Europejskiej). Należy jednak brać pod uwagę, że wymienione wyżej możliwości finansowe wiążą się z coraz większymi oczekiwaniami inwestorów.

Oprócz wymienionych środków publicznych istnieje jeszcze Sektorowy Program Operacyjny Wzrostu Konkurencyjności Przedsiębiorstw. Ma on na celu ułatwienie wdrażanie nowych technologii. Aby uzyskać znaczne dofinansowanie ubiegająca się firma powinna wykazać się 3-letnim doświadczeniem w prowadzeniu działalności. Poza tym w ramach Ustawy o wspieraniu działalności innowacyjnej z 2005 roku wprowadzono możliwość zaciągnięcia kredytu technologicznego, który może być umorzony nawet do 50% kwoty kredytu. Dodatkowo przedsiębiorcy przy zakupie innowacyjnej technologii dostają ulgę podatkową.

Obecnie w finansowaniu regionalnym wspomnianego wyżej programu sektorowego, coraz częściej dofinansowane zostają inkubatory technologiczne, parki przemysłowe i naukowo-technologiczne. Warto sprawdzić, czy w danym regionie występują takie inwestycje i z jakimi korzyściami mogłoby się to wiązać (np. ułatwienie technologiczne, możliwość wypełnienia braku rynkowego).

Faza rozruchu

W porównaniu z inicjatywami, których funkcjonowanie nie wiąże się z koniecznością istnienia zaplecza technologicznego, uruchomienie nowoczesnego przedsięwzięcia wymaga więcej czasu, a tyczy się to zwłaszcza fazy rozruchu. Wprowadzenie w rzeczywistych warunkach testowanego procesu wiąże się z poświęceniem czasu, jest to równoznaczne z powtarzaniem cyklu w celu znajdowania i modyfikowania kolejnych elementów, aby mieć pewność, że błędy zostały usunięte.

Istnieje ryzyko, że dane przedsięwzięcie nie wejdzie w stadium przyspieszonego wzrostu. To zjawisko było wcześniej opisane i wiąże się z niepozyskaniem klientów, którzy byliby nastawieni na zakup. Ma to także wpływ na finansowanie przedsięwzięcia, ponieważ przeważnie w fazie rozruchu inicjatorzy korzystają z własnych środków. Jeśli przez dłuższy czas nie następuje przyspieszenie wzrostu, to finanse zostaną wyczerpane. Banki i inne instytucje, od których można by otrzymać środki finansowe, raczej nie udzielają pomocy czy kredytu przed nastąpieniem wzrostu. Taka ewentualność musi zostać rozpatrzona podczas planowania nowego przedsięwzięcia.

Artykuł i cytat napisano na podstawie: J. Cieślik, Przedsiębiorstwo dla Ambitnych, Warszawa 2010