Komercjalizacja wyników badań naukowych

Praktyczny poradnik dla naukowców – skrypt

 

Rozdział 1

Czym jest innowacja?
Innowacja to proces obejmujący wszystkie działania związane z kreowaniem pomysłu, powstawaniem wynalazków, a następnie wdrażaniem nowego lub ulepszonego produktu, procesu, organizacji, usługi.

Rodzaje innowacji:

  1. wprowadzenie na rynek nowego produktu bądź produktów o nowych właściwościach,
  2. wprowadzenie nowej metody produkcji i nowego procesu technologicznego,
  3. otwarcie nowego rynku zbytu,
  4. zdobycie nowych źródeł organizacji jakiegoś przemysłu.

Innowacja jako ciąg zdarzeń

  1. Faza poszukiwania nowych rozwiązań (w strefie B+R, wśród sygnałów z rynku i zachowań konkurentów) w zasobach wiedzy – jednostka badawcza musi umieć przejść od zasobu wiedzy do produktu posiadającego wartość dla klienta.
  2. Wybór właściwego projektu spośród wielu możliwości.
  3. Podjęcie próby realizacji projektu – w taki sposób, aby przedstawiał wartość dla wszystkich uczestników procesu, tj. wartości dla firmy i klienta.
  4. Zrealizowany projekt trafia do klienta i przedstawia dla niego nową wartość – na nową wartość składają się wszystkie poniesione koszty oraz marża (zyski) dla uczestników procesu innowacyjnego.

Zarządzanie badaniami naukowymi

Podejście projektowe w zarządzaniu opiera się na koordynowaniu zadań, zasobów ludzi i organizacji skupionych na realizacji celów podejmowanych projektów, z których każdy jest w pewnym sensie unikatowy i wiążę się z określonym poziomem ryzyka.

Podejście projektowe doskonale sprawdza się w zarządzaniu badaniami naukowymi i innowacjami, ułatwia też proces komercjalizacji w jednostkach badawczych.

Co to jest komercjalizacja?

Komercjalizacja – zadania związane z budowaniem modelu biznesowego technologii; kształtowanie procesu sprzedaży lub wdrożenia technologii na rynku; spowodowanie, że coś, co ma potencjalną wartość i zdolność do przynoszenia zysku, zostaje sprzedane, wyprodukowane, udostępnione lub użytkowane w celu osiągnięcia zysku lub wykreowania kapitału; budowanie wartości dodanej technologii.

Istota komercjalizacji– przekazywanie wyników badań naukowych, czy gotowych projektów innowacji na zasadach transakcji rynkowych.

Proces komercjalizacji

  1. Badania naukowe oraz rozwój nowych technologii
  2. Wynalazek oraz jego zastosowanie
  3. Identyfikacja możliwości rynkowych wynalazku
  4. Biznesowy pomysł na wykorzystanie wynalazku
  5. Ochrona własności intelektualnej
  6. Marketing i licencjonowanie wynalazku
  7. Produkty
  8. Przychód z komercjalizacji wynalazku
  9. Zysk

Skąd przedsiębiorstwa czerpią innowacje?

Wielkie korporacje mają własne działy badawcze. Małe i średnie przedsiębiorstwa sięgają na zewnątrz firmy. Ich źródłem są m.in. uniwersytety, instytuty Polskiej Akademii Nauk, państwowe instytuty badawcze, jednostki badawczo-rozwojowe, centra naukowo- badawcze, a także prywatne instytuty i laboratoria badawcze.

 Czym jest narodowy system innowacji?

NSI – jest to całokształt powiązanych ze sobą publicznych i prywatnych instytucji, zgłaszających popyt na innowację, realizujących projekty innowacyjne, komercjalizujących wyniki prac B+R oraz oddziałujących na dyfuzje innowacji.

Sposoby komercjalizacji

  • Uruchomienie przedsiębiorstwa przez autora innowacji – spółka spin off/spin out (spółka odpryskowa) – autor dysponuje wiedzą i łatwiej może przejść z fazy laboratoryjnej do produkcyjnej, jednakże przedsiębiorczość akademicka nie jest popularna, gdyż naukowcy obawiają się trudności związanych z prowadzeniem biznesu (prowadzenie księgowości, marketing, kontakt z klientami).
  • Uruchomienie spółki spin in – bądź wprowadzenie jej do inkubatora lub parku naukowego – nie zamyka pracownikowi drogi do badań naukowych, ale zmienia jego podejście do tworzenia wynalazków przez pryzmat innowacji. Pracownik musi zaangażować się w sferę biznesową.
  • Zakup dokumentacji projektowej od placówki naukowej – często połączony z usługą doradztwa technicznego (mało efektywne wg przedsiębiorców).
  • Sprzedaż licencji przedsiębiorcy po uprzednim opatentowaniu rezultatu i otrzymanie świadectwa własności patentu.

Cechy projektu

  • projekt ma jasno określony cel oraz ściśle określone produkty końcowe,
  • każdy projekt jest unikatowy, stanowi działania jednorazowe,
  • projekt jest tworzony ponad podziałami organizacyjnymi i funkcjonalnymi,
  • unikatowość projektu sprawia, że wiąże się on z nowością oraz ryzykiem,
  • organizacja realizująca projekt może, więc mieć coś do stracenia,
  • projekt to proces wiążącym się z określonym cyklem życia.

Czym jest projekt innowacji?

Projekt innowacji – stanowi zestaw wydzielonych, ale połączonych zadań, które mają na celu realizację nowości produktowej, technologicznej, systemowej czy społecznej, są realizowane według założonego harmonogramu, w zadanym terminie, przy wykorzystaniu określonych zasobów materialnych, intelektualnych finansowych niezbędnych dla realizacji celu głównego.

Zbiór projektów to portfel innowacji.

 Czym są Strategiczne Programy Badań Naukowych i Prac Rozwojowych?

Stanowią one zbiór projektów zgłaszanych w drodze konkursu przez organizacje naukowe oraz przedsiębiorstwa, które są podporządkowane realizacji wspólnego celu, istotnego dla wzrostu innowacyjności gospodarki. Warunkiem uzyskania dofinansowania ze środków publicznych, według ściśle określonych zasad, jest wdrożenie projektu do praktycznej realizacji, a więc jego komercjalizacja z udziałem przedsiębiorstw.

Warunki powodzenia przedsięwzięcia:

  • stworzenie klimatu wzajemnego zaufania,
  • powołanie kompetentnego lidera z umiejętnościami w zarządzaniu projektami,
  • działania w zakresie stałej współpracy naukowców z przedsiębiorcami,
  • konsekwentna ewaluacja realizacji programów.

Marketing wyników badań naukowych

Skuteczny marketing jest niezbędny w procesie komercjalizacji, powinien być poparty badaniami rynkowymi. Jednostki prowadząc badania powinny tworzyć własne komórki marketingowe. Działalność marketingowa pomaga jednostkom badawczym:

  • rozpoznać otoczenie, w którym działają,
  • zidentyfikować potencjalnych klientów,
  • rozpoznać potrzeby podmiotów gospodarczych w zakresie podnoszenia ich poziomu technicznego i technologicznego,
  • przy użyciu odpowiednich narzędzi marketingowych, kreować nowe potrzeby podmiotów gospodarczych w zakresie unowocześniania ich działalności, biorąc pod uwagę ich potencjalne potrzeby oraz swoje potencjały badawczo-rozwojowe,
  • zwiększać świadomość podmiotów gospodarczych w zakresie konsekwencji wynikających z wdrażania, a także niewdrażania przez nie wyników prac badawczo-rozwojowych.

Działania marketingowe mają na celu upowszechnienie wiedzy na temat działalności naukowo-technicznej jednostek badawczych.

Komercjalizacja – bariery

  • Bariery psychologiczne – uwarunkowania danej osoby w podejściu do ryzyka, innowacji i umiejętności wykorzystania okazji rynkowych.
  • Braki w obszarze wiedzy – trudności w znalezieniu informacji niezbędnych do współpracy z biznesem, brak umiejętności wykorzystania informacji w danym kontekście.
  • Bariery kompetencyjne – umiejętności menedżerskie nie muszą być silną stroną każdego pracownika, należy odpowiednio dobrać zespół i skupić się na tym, co jest silną stroną danej osoby. Należy stworzyć system dążący do działań efektywnych, promujący działalność osób w obszarach, co do których mają predyspozycje.
  • Bariery systemowe – słaba konkurencyjność Polski na arenie międzynarodowej, trudność w uzyskaniu wsparcia dla twórców spółek spin out, przechodzenie najlepszych pracowników badawczych do dużych korporacji.
  • Bariery ekonomiczne –brak funduszy.

Fundusze na komercjalizację – skąd je pozyskać?

  1. Środki z Unii Europejskiej
  2. Łatwy dostęp do kredytów
  3. Wspieranie działalności innowacyjnej (np. Akademicki Inkubator Przedsiębiorczości)

Jak jednostki powinny pokonywać bariery na drodze do komercjalizacji?

Poprzez bardziej aktywną postawę, dążenie do współpracy z firmami, urynkowieni e prac B+R, dążenie do stworzenia bliższych związków ze sferą biznesu, przybliżenie młodzieży akademickiej do praktyki, stworzenie bogatszej oferty nowoczesnych rozwiązań naukowo-technicznych.

Rozdział 2

Komercjalizacja bezpośrednia
Polega na osobistym zaangażowaniu się twórcy (innowatora) w proces komercjalizacji wyników badań naukowych. Najczęściej przyjmuje formę tworzenia spółki celowej dla realizacji procesu komercjalizacji, której współudziałowcem jest innowator (lub innowatorzy), bądź też jednostka naukowa, w której innowacja powstała.

Formy

  1. sprzedaż wyników prac B+R,
  2. udzielenie licencji na wyniki prac B+R.

Komercjalizacja pośrednia

Twórca innowacji dokonuje tej komercjalizacji w formie sprzedaży prawa własności do innowacji podmiotowi, który chce tę innowację wprowadzić na rynek. Pośredniość tego procesu polega na tym, że to nie twórca osobiście zajmuje się wprowadzeniem innowacji na rynek, lecz w jego imieniu dokonuje tego zainteresowany tą innowacją podmiot, który nabył do tej innowacji prawo własności formie licencji.

Podstawą komercjalizacji pośredniej jest umowa licencyjna.

Korzyści:

  • innowator uzyskuje możliwość osiągania przychodów w przyszłości, wypracowanych przez licencjobiorcę, z tytułu rynkowej eksploatacji innowacji,
  • licencjobiorca uzyskuje możliwość skorzystania z innowacji, której sam nie byłby w stanie wytworzyć lub jej wytworzenie wymagałoby nieproporcjonalnie dużych nakładów,
  • twórca ma możliwość dalszego skoncentrowania się na pracy badawczo-rozwojowej (doskonalenie wynalazku, podjęcie innych kierunków badań),
  • brak konieczności angażowania własnych środków twórcy w komercjalizację innowacji,
  • dochody z opłat licencyjnych można wykorzystać na finansowanie ochrony wynalazku lub dalsze badania,
  • oszczędność licencjobiorcy na inwestycjach w B+R,
  • licencjobiorcy uzyskuje dostęp do innowacji, której sam by nie wytworzył,
  • uzyskanie dodatkowych korzyści ekonomicznych dla licencjobiorcy.

Niebezpieczeństwa:

  • powstanie konkurencyjnego wynalazku, który obniży dochodowość istniejącego rozwiązania,
  • spadek wpływów z licencji na skutek złego zarządzania firmą licencjobiorcy,
  • błędna ocena potencjału rynkowego danej innowacji przez licencjobiorcę,
  • konieczność zaangażowania własnych środków finansowych licencjobiorcy w urynkowienie innowacji.

Formy:

  1. utworzenie spółki
  2. transfer praw własności intelektualnej do spółki
  3. inna forma komercjalizacji pośredniej.

Komercjalizacja – trzy sposoby

  1. sprzedaż wyników prac badawczych i rozwojowych
  2. udzielenie licencji na wyniki prac B+R
  3. wniesienie wyników prac badawczych i rozwojowych do spółki

Komercjalizacja – zysk i ryzyko

Wraz ze wzrostem potencjalnego zysku wzrasta także ryzyko poszczególnych przedsięwzięć. Na diagramie wymieniono sposoby komercjalizacji (w kolejności: najmniejsze ryzyko i najmniejszy zysk): sprzedaż, licencjonowanie, alians, joint-venture, spin off/out.

1

Źródło: P. Głodek, P. Pietras, Finansowanie komercjalizacji technologii i przedsięwzięć innowacyjnych opartych na wiedzy, PARP, Warszawa 2011, s. 14.

 

Rodzaje licencji

  1. Wyłączna – zezwolenie do wyłącznego korzystania z licencji.
  2. Niewyłączna – licencja nieograniczająca grona licencjobiorców.
  3. Pełna – korzystanie z licencji w tym samym zakresie co uprawniony i posiadacz.
  4. Ograniczona – przekazanie licencji tylko na określonych polach.
  5. Dorozumiana – domniemywa się, że wykonawca prac udziela licencji.
  6. Otwarta– oświadczenie uprawnionego zezwalające na korzystanie z utworu wskazanej osobie

Przedsiębiorstwo spin-off

Nowe przedsiębiorstwo, które zostało założone przez co najmniej jednego pracownika instytucji naukowej

lub badawczej albo studenta bądź absolwenta uczelni, w celu komercjalizacji innowacyjnych pomysłów (wiedzy) lub technologii. Przedsiębiorstwo współpracuje z uczelnią na zasadach rynkowych.

Uczelnie podejmują działania wspierające powstawanie spółek spin-off.

Przedsiębiorstwo spin-out

Przedsiębiorstwo niezależne od spółki macierzystej lub posiadające niezależne środki finansowe.

W spółce spin-out mogą powstać konflikty dotyczące sprawiedliwego podziału korzyści z tytułu komercjalizacji wyników badań. Typ spółki tworzony przez osoby posiadające, oprócz wiedzy naukowej, kompetencje dotyczące wiedzy biznesowej.

Czym jest konwersja?

Pierwszy okres rozwoju nowego przedsiębiorstwa.

Przedsiębiorczość akademicka obejmuje etap konwersji, w którym unika się odrzucenia projektów wartościowych i finansowania projektów o słabym potencjale rynkowym.

Usługi w zakresie konwersji:

  1. zapewnienie ciągłego rozwoju technicznego,
  2. zabezpieczenie własności i ochrony praw własności intelektualnej,
  3. opracowanie strategii działania i rozwoju firmy, strategii rynkowej i marketingowej,
  4. skompletowanie zespołu zarządzającego firmą i ustanowienie niezbędnych powiązań z innymi firmami i podmiotami,
  5. skonstruowanie realistycznego i elastycznego biznesplanu,
  6. dokonanie wyceny projektu pod kątem ustalenia ceny akcji dla inwestorów większościowych lub mniejszościowych,
  7. przygotowanie prezentacji przedsięwzięcia dla potencjalnych inwestorów.

Spółka celowa

Może być powołana przez jedną lub kilka uczelni. Spółce celowej powierza się zarządzania prawami własności przemysłowej należącymi do uczelni w zakresie jej komercjalizacji. Ponadto na uczelniach powinien funkcjonować regulamin zarządzania prawami własności intelektualnej oraz zasad komercjalizacji wyników badań naukowych i prac rozwojowych.

Rodzaje spółek

  1. Spółka cywilna –jest prostą formą organizacji działalności gospodarczej, nie ma osobowości prawnej i polega na wspólnym prowadzeniu przedsiębiorstwa przez co najmniej dwie lub więcej osób. Mogą ją założyć zarówno osoby fizyczne, jak i istniejące już podmioty gospodarcze. Charakteryzuje się tym, że wspólnicy mogą wnieść wkłady pieniężne lub niepieniężne.
  2. Spółka jawna – przypomina spółkę cywilną, rożni się od niej tym, że umowę spółki należy sporządzić w formie aktu notarialnego, jak również tym, że umożliwia prowadzenie przedsiębiorstwa w większym rozmiarze. Spółka jawna nie posiada formy prawnej i tworzona jest, z reguły, przez niewielką liczbę wspólników, darzących się wzajemnym zaufaniem i wnoszących własny kapitał.
  3. Spółka partnerska – tworzona z przeznaczeniem wykonywania wolnego zawodu przez wspólników, zwanych partnerami. Założyć ją mogą tylko osoby fizyczne, nieposiadające działalności gospodarczej.
  4. Spółka komandytowa – pozwala na współdziałanie jednostek o zróżnicowanym kapitale, umożliwiając wspólnikom dogodne ukształtowanie odpowiedzialności za zobowiązania spółki oraz za prowadzenie jej spraw. Posiada dwa rodzaje wspólników: komplementariuszy, którzy ponoszą pełną odpowiedzialność oraz komandytariuszy, którzy odpowiadają majątkiem do tzw. sumy komandytowej.
  5. Spółka komandytowo-akcyjna – ma na celu prowadzenie przedsiębiorstwa pod własną firmą (z reguły w większym rozmiarze), w której za zobowiązania spółki wobec wierzycieli co najmniej jeden wspólnik odpowiada bez ograniczenia (komplementariusz), a co najmniej jeden wspólnik jest akcjonariuszem. Akcjonariusz nie odpowiada za zobowiązania spółki.
  6. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością – spółka kapitałowa, którą może utworzyć jeden lub więcej podmiotów.Za zobowiązania finansowe spółki nie odpowiadają jej współwłaściciele, a wierzyciel ma prawo dokonać egzekucji jedynie z majątku spółki i to tylko do wysokości kapitału zakładowego określonego umową. Spółka jest osobą prawną, co wiąże się z koniecznością prowadzenia kosztownej, pełnej księgowości.
  7. Spółka akcyjna – najbardziej złożona forma spółki handlowej. Pod względem strukturalnym przypomina spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością. Jednakże, wymaga zaangażowania znacznie większego kapitału, gdyż powinien on wynosić co najmniej 100 000 złotych. Może pozyskiwać kapitał na giełdzie.
  8. Przedsiębiorstwo własności indywidualnej jest własnością jednej osoby, która prowadzi je w celu wypracowania zysku. Zazwyczaj zarządza nim sam właściciel, który może zatrudniać pracowników, osobiście jest jednak odpowiedzialny za wszystkie decyzje dotyczące firmy. Właściciel dostarcza niezbędnego kapitału, który pochodzi z jego własnych zasobów albo pożycza go od rodziny, przyjaciół lub finansuje ze źródeł zewnętrznych (np. banku). Przy założeniu przedsiębiorstwa własności indywidualnej nie występują specyficzne wymogi formalne jak np. posiadanie odpowiedniego kapitału czy sporządzenie umowy. Ograniczenia przedsiębiorstwa własności indywidualnej:
  • właściciel przejmując wszystkie zyski ponosi również całe ryzyko; wszystkie straty obciążają właściciela (jego majątek osobisty);
  • rozmiar, formy i skala operacji nie mogą rosnąć bardziej niż pozwalają na to źródła finansowe właściciela, czyli oszczędności i pożyczki;
  • w momencie zmiany formy organizacyjnej, historia działalności przedsiębiorstwa nie można przenieść do nowo utworzonego przedsiębiorstwa;
  • działalność przedsiębiorstwa wygasa z chwilą śmierci właściciela.

2

Transfer technologii

Przekazanie wiedzy i informacji niezbędnych do tego, aby jeden podmiot był w stanie powielać pracę innego podmiotu. Transfer technologii może, ale nie zawsze, prowadzić do komercjalizacji, wspierają go m.in. centra transferu technologii. Transfer technologii można uznać za proces przekazywania przezjednostkę naukową wiedzy podmiotowi, który wyraża chęć zastosowania jej w praktyce gospodarczej.

Postawy wobec prac naukowych

  • entuzjaści – to niepowtarzalna szansa na jakościową przebudowę środowiska naukowego; trzeba skoncentrować wszystkie środki na promocji tej idei;
  • zdroworozsądkowcy – takie jest wyzwanie czasu, „nie można płynąć pod prąd”, a trzeba wykorzystać okazję;
  • neutralni – to jest poza mną, mam swoje cele, jako pracownik naukowy, biznes mnie nie interesuje, ale nie myślę przeszkadzać innym;
  • wrogowie – to sposób na zniszczenie renomowanych uczelni i wielowiekowej tradycji akademickiej.

Trudności połączenia nauki z biznesem:

  • oba światy mówią innym językiem i bardzo trudno udrożnić komunikację między nimi,
  • występują znaczne różnice mentalne i osobowościowe między naukowcem i przedsiębiorcą,
  • identyfikujemy różnice w zakresie warunków pracy, statusu, poziomu dochodów,
  • uzależniony od publicznego finansowania sektor B+R nie szuka szansy komercjalizacji posiadanego know-how,
  • przedsiębiorstwa w małym zakresie zgłaszają popyt na badania naukowe, uznając z reguły niewielką rynkową użyteczność wyników badań,
  • występują różnice w zakresie oceny i gotowości do podjęcia ryzyka.

Przedsiębiorczość akademicka

Zaangażowanie uczelni w rozwijanie przedsiębiorczości akademickiej:

  1. Kreowanie postaw przedsiębiorczych
  2. Komercjalizacja wyników badań
  3. Tworzenie firm odpryskowych – spin-off
  4. Nauczanie przedsiębiorczości

Przedsiębiorczość akademicka z natury rzeczy jest innowacyjna.

Czynniki sukcesu spin-off

  1. Sposób wyboru przedsięwzięcia
  2. Zarządzanie
  3. Motywowanie ludzi
  4. Partnerstwo
  5. Tworzenie rezerw gotówkowych

Model uczelni trzeciej generacji

Trzy główne misje:

  1. Kształcenie
  2. Badania naukowe
  3. Przedsiębiorczość i innowacyjność w działaniach uniwersytetu

Uniwersytet trzeciej generacji to uczelnia, która umiejętnie łączy role edukacyjną i badawczą z wdrażaniem innowacji i biznesem. Uczelnia, której profesorowie chętnie współpracują z przedsiębiorstwami, realizują wspólne projekty rozwijające nowe technologie, wspomagają procesy innowacyjne, a także sami zakładają firmy odpryskowe, w których komercyjnie rozwiązuje się problemy technologiczne.

Podział praw autorskich

Osobistenie są ograniczone w czasie i nie podlegają zrzeczeniu się lub zbyciu. Autor ma prawo do: autorstwa utworu, oznaczenia utworu swoim nazwiskiem lub pseudonimem albo do udostępniania go anonimowo, nienaruszalności treści i formy utworu oraz jego rzetelnego wykorzystania, decydowania o pierwszym udostępnieniu utworu publiczności, nadzoru nad sposobem korzystania z utworu.

Majątkowe – prawo do korzystania z utworu i rozporządzania nim na wszelkich polach eksploatacji oraz do wynagrodzenia za korzystanie z utworu. Prawa te można przenosić, dziedziczyć lub obciążać. Istnieje również możliwość umownego upoważnienia osoby trzeciej do korzystania z utworu (umowa licencyjna).

Autorskie prawa majątkowe gasną po 70 latach od śmierci twórcy lub, w przypadku współtwórców, po upływie 70 lat od śmierci współtwórcy, który przeżył pozostałych.

Czym jest patent?

Patent jest prawem wyłącznym udzielanym na wynalazek – bez względu na dziedzinę techniki – który jest nowy, posiada poziom wynalazczy i nadaje się do przemysłowego stosowania. Ochrona wynalazku wymaga ujawnienia wszystkich związanych z nim informacji technicznych, które są powszechnie dostępne i dają możliwość odtworzenia wynalazku każdej osobie posiadającej odpowiednią wiedzę techniczną. Patent stanowi gwarancję dla uprawnionego, że pomimo publicznego ujawnienia wynalazku, nikt nie będzie mógł go używać czy kopiować bez uprzedniej zgody uprawnionego.

Specyfikacja techniczna zawiera:

  1. Obszerne rysunki prezentujące wynalazek, np. ilustracje, tabele lub schematy.
  2. Techniczny opis odkrycia oparty na logicznym porządku rozpoczynający się od informacji ogólnych, a kończący na szczegółach i konkretnych danych liczbowych.
  3. Jeden lub więcej przykładów możliwości wykorzystania wyników odkrycia w praktyce.
  4. Podsumowanie zalet odkrycia, pod względem których przewyższa inne, wcześniejsze wynalazki i produkty.

Regulamin korzystania z wyników badań powinien:

  1. określać jakie przedmioty własności intelektualnej podlegają szczególnej ochronie i ustalać zasady uzyskiwania ochrony właściwej dla rożnych przedmiotów,
  2. ustalać stosunki własnościowe pomiędzy jednostką a twórcami w odniesieniu do praw majątkowych do wszystkich przedmiotów własności intelektualnej,
  3. określać podstawowe zasady korzystania przez jednostkę z posiadanych przez nią praw majątkowych do przedmiotów własności intelektualnej,
  4. ustalać procedury dotyczące ochrony własności intelektualnej, wskazując jednocześnie osoby odpowiedzialne za ich wykonywanie i zarządzanie ogółem praw posiadanych przez jednostkę,
  5. ustalać zasady, które powinny obowiązywać w kształtowaniu relacji z podmiotami zewnętrznymi.

Jakie umowy należy podpisać?

  1. Umowa o wspólności prawa do patentu
  2. Umowa o współpracy w zakresie komercjalizacji i ochrony własności przemysłowej
  3. Umowa o zachowaniu poufności
  4. Umowa licencyjna
    1. Licencja wyłączna – licencjobiorca jest jedynym podmiotem upoważnionym do korzystania z licencji
    2. Licencja niewyłączna – licencjobiorca posiada prawo do udzielania dalszych licencji
  5. Umowa sprzedaży praw wyłącznych do wyników pracy intelektualnej (umowa sprzedaży patentu)

Umowa licencyjna powinna również wskazywać podmiot odpowiedzialny za utrzymywanie licencjonowanego prawa, określać wysokość opłat licencyjnych oraz ustalać do kogo należeć będzie prawo do usprawnień licencjonowanej technologii dokonanych przez licencjodawcę.

Tworzenie wartości w procesie komercjalizacji

Przyjmuje się, że komercjalizacja następuje w momencie, gdy produkt zaczyna generować przychody dla przedsiębiorstwa. Uważa się jednak, że o skutecznej komercjalizacji można mówić, gdy produkt zacznie przynosić zyski. Warunkiem efektywnej (a więc przynoszącej zysk)komercjalizacji jest dostarczenie beneficjentowi projektu naukowego modelu biznesowego, który umożliwi mu uzyskiwanie zysku z nowej technologii czy produktu.

3

 Źródło: http://www.strony.toya.net.pl/~mediren/ksiazka/cz2_rozdzial_4.htm.

 

Wnioski z badań: „Czy warto inwestować w innowacje?”

  1. Większość dużych firm prowadzi prace B+R.
  2. Przedsiębiorstwa koncentrują się na praktycznej stronie B+R.
  3. Wysoki poziom formalizacji – w ponad 80% przedsiębiorstw jest dział B+R.
  4. Wydatki przedsiębiorstw na B+R są poniżej średniej krajowej.
  5. Inwestowanie w B+R nie jest postrzegane jako element kreowania przewagi konkurencyjnej.
  6. Pogląd o braku współpracy w zakresie B+R między przedsiębiorstwami a otoczeniem jest mitem.
  7. Przedsiębiorstwa nie korzystają z pomocy publicznej.
  8. Główną przeszkodą w wydatkowaniu środków publicznych są skomplikowane procedury.
  9. Rozwiązania podatkowe w zakresie B+R oraz mechanizmy wsparcia B+R nie są znane firmom.
  10. Stosowanie czystych strategii innowacji lub imitacji przynosi przedsiębiorstwom w dłuższym okresie najlepsze wyniki finansowe.
  11. Polska wypada słabo w zakresie B+R na tle pozostałych krajów UE.
  12. Poza głównymi aglomeracjami Polska jest pustynią B+R.

Dialog między praktyką a nauką

Nawiązanie współpracy między jednostką badawczą a przedsiębiorstwem możliwe jest w oparciu o korzyść, jaką jest zmniejszenie ryzyka prowadzonych przez firmy prac badawczych.

Koncepcja procesu badawczego

  1. Seminarium inauguracyjne, w którym biorą udział naukowcy i przedstawiciele firm, przeprowadzane w celu określenia obszarów problemowych.
  2. Badanie ilościowe firm pogłębiające wiedzę i zachęcające do dalszej współpracy.
  3. Prezentacja wyników badań, omówienie ich w gronie naukowców i przedsiębiorców.
  4. Przeprowadzenie badań pogłębionych w obszarach zgłoszonych przed firmy jako istotne, zidentyfikowanie dobrych praktyk.

Działalność CSR

Firma działa zgodnie ze społeczną odpowiedzialnością biznesu, jeżeli:

  • przynosi zyski,
  • przestrzega prawa,
  • postępuje etycznie
  • wspiera społeczeństwo (jest dobrym obywatelem).

Teoria interesariuszy – założenia

  1. Przedsiębiorstwo ma związki z rożnymi grupami, które są nazywane interesariuszami organizacji. Interesariusze wpływają na działalność organizacji i pozostają pod wpływem tej działalności.
  2. Teoria ta analizuje charakter tych relacji z punktu widzenia korzyści, jakie mogą one przynosić zarówno organizacji, jaki jej interesariuszom.
  3. Każdy z interesariuszy przedstawia i zabiega o wewnętrzną wartość, czyli żywi określone oczekiwania. Jednocześnie stara się, aby jego oczekiwania zdominowały oczekiwania innych interesariuszy i aby jego interes był przedkładany ponad interes innych.
  4. Teoria ta skupia się na procesie podejmowania decyzji strategicznych.
  1. Zidentyfikuj interesariusza.
  2. Określ związek interesariusza z projektem.
  3. Oceń możliwe obszary konfliktów/problemów.
  4. Określ siłę oddziaływania interesariusza na projekt.
  5. Zidentyfikuj konieczne działania związane z danym interesariuszem, aby projekt odniósł sukces:
  6. a) Jakie działanie powinno zostać wykonane?
  7. b) Jaki jest termin działania?
  8. c) Kto ma wykonać dane działanie?
  9. d) Jaki efekt powinien zostać osiągnięty w wyniku podjętych działań?
  10. Określ miejsce interesariusza w organizacji.

Rozdział 3

Cykl zarządzania projektem innowacji

Cykl zarządzania projektowaniem innowacji jest procesem prowadzonym systemowo – znaczenie elementu przypadku jest w tym zagadnieniu zdecydowanie coraz mniejsze lub nie istnieje. Dobór metod, technik i wykorzystywanych w tym złożonym procesie powinien być zgodny z cyklem projektowania innowacyjnych produktów i procesów w przedsiębiorstwie.

Etapy cyklu:

  • Przeszukiwanie sygnałów o potencjalnych zagrożeniach i szansach:
  1. zrozumienie sygnałów i powiązanie ich z ogólnym, strategicznym kierunkiem rozwoju firmy,
  2. analiza obecnego położenia firmy,
  3. spojrzenie do przodu, gdzie chcemy się znaleźć.
  • Analiza strategiczna, wybór i planowanie:
  1. obszar działania i określenie dlaczego właśnie on,
  2. siły leżące u podstaw konkurencji w tej branży,
  3. jak zapewnić sobie przewagę konkurencyjną w tej branży,
  4. w jaki sposób firma zamierza firma konkurować?
  • Pozyskanie technologii.
  • Wdrożenie.
  • Dokonanie przeglądu i uczenie się.

Audyt kompetencji

Krok 1 – Identyfikacja korzeni – szczegółowa odpowiedź na pytania: jaka jest podstawowa kompetencja technologiczna firmy? Jakiego rodzaju rzeczy firma zna/potrafi robić? Czy istnieją ograniczenia ze względu na patenty lub inną ochronę czy też ze względu na umiejętności?

Krok 2 – Analiza wykorzystania kompetencji w realizowanych procesach– analiza grafów struktury procesów realizowanych przez firmę. Poznanie szczegółowych obszarów i granic kompetencji.

Krok 3 – Identyfikacja planowanych nowych procesów i zmian w dotychczasowych procesach – w strukturze kompetencji, określenie obszarów braków kompetencji.

Audyt technologii

Najpierw analizuje się strukturę organizacji i jej adekwatność do realizowanych działań. Przygląda się realizowanym technologiom oraz elementom systemu wytwórczego – głównie procesowi głównemu: wytwarzania i dostarczania wyrobów. Należy poznać ich przebieg i strukturę, zasady wdrażania systemów zarządzania jakością, wdrażania nowych produktów, analizy FMEA (Failure Mode and Effect Analysis) – analiza przyczyn wadliwości i krytyczności wad, lean manufactoring(ang. produkcja odchudzona) – efektywne zarządzanie produkcją, zgodne z filozofią lean management. Mapowanie w/w procesów pozwoli określić schemat wykonywanych procesów, odkryć i zrozumieć źródła problemów i usprawnić organizację pracy.

Dwa typy uczenia się organizacji:

– Technologiczne uczenie się, aby uchwycić wiedzę i nagromadzić technologiczną kompetencję.

– Uczenie się organizacyjne –potrzebna jest wiedza, aby zbudować procedury zarządzania procesem zmian technologicznych.

Poziomy rozwoju przedsiębiorstwa innowacyjnego

  1. Stoi w miejscu – niejasna wizja, brak koordynacji działań.
  2. Szkolący się – istnieją luki w wiedzy, ale sytuacja może ulec poprawie.
  3. Osiągający wyniki – firma osiągnęła podstawowy poziom sprawności i może osiągnąć sukces.
  4. Klasy światowej – firma ciągle monitoruje stawia nowe cele w zakresie ulepszeń, rozwija się.

Wybrane ścieżki komercjalizacji innowacji

  • Innowacja „pchana przez naukę” – technology push –osiągnięcia naukowo-techniczne, głównie w sferze badań podstawowych, poprzez badania produkcyjne prowadziły do rozwoju nowej techniki produkcyjnej.
    4
  • Model Uniwersytetu Trzeciej Generacji –urynkowienie wyników badań staje się przynajmniej tak samo ważne jak kształcenie i działalność naukowo-badawcza. Jednocześnie coraz bardziej konkurencyjne otoczenie wymaga poszukiwania rozwiązań niekonwencjonalnych, pozwalających budować przewagę konkurencyjną w oparciu o nowe oraz lokalne małe i średnie firmy.

Czynniki wpływające na współpracę firm z otoczeniem w działalności B+R

  • nowi gracze biznesowi (rosnąca konkurencja), w tym również w działalności badawczo-rozwojowej,
  • łatwiejszy dostęp do wiedzy i wymiana informacji związanych z rozwojem Internetu,
  • rozwój i dostępność nowych technologii/innowacji w wielu krajach,
  • problemy (ochrony) środowiska,
  • ograniczone i malejące zasoby wielu surowców naturalnych,
  • nowe potrzeby (wymagania) klientów,
  • rozwój nowych rynków, w tym w tzw. krajach (regionach) rozwijających się.

Zalety i wady zlecania działalności B+R

Zalety:

  • brak konieczności inwestycji we własny dział,
  • małe inwestycje w personel,
  • własna technologia to unikatowy produkt.

Wady:

  • brak praktycznej wiedzy w zakładzie,
  • trudniej zachować poufność,
  • sprawy dotyczące czasu, kosztów i ryzyka takie same jak przy wewnętrznych B + R.

Co należy ująć w kontrakcie?

  • jasne stwierdzenie, co ma być dostarczone,
  • jasne etapy realizacji (terminy),
  • własność technologii,
  • plan wzajemnego komunikowania się,
  • plan ewentualnego odstąpienia (klauzula ucieczki).

Centrum Transferu Technologii

Zgodnie z ustawą Prawo o szkolnictwie wyższym stwierdza się, że centrum transferu technologii tworzy się w celu sprzedaży lub nieodpłatnego przekazywania wyników badań i prac rozwojowych do gospodarki.

CTT tworzy się w formie jednostki ogólnouczelnianej lub spółki handlowej/fundacji.

Liczba akademickich CTT sukcesywnie wzrasta. Powstawanie i rozwój CTT determinuje bliskość środowiska naukowego otwartego na przeniesienie swoich osiągnięć do gospodarki. Około 50% CTT powstało w obrębie jednostek naukowo-badawczych – szczególnie szkół wyższych (fundacje i stowarzyszenia – 30%, spółki prawa handlowego – 15%).

CTT umacniają pozycję strategiczną uczelni w sieciach innowacji i na rynkach technologicznych informując o prowadzonych na uczelniach pracach badawczych oraz poszukując możliwości sprzedaży wyników.

CTT mogą rozwijać się poprzez: promowanie uniwersyteckich kontaktów i nadawanie im form prawnych oraz kontakty z małymi i średnimi przedsiębiorstwami i pomaganie im w uzyskaniu wiedzy fachowej.

Cele działalności Centrów Transferu Technologii

  • rozwijanie sieci kontaktów między światem nauki i biznesu dla rozwoju transferu technologii,
  • upowszechnianie osiągnięć naukowych i uczelnianej polityki komercjalizacji wyników badań,
  • zarządzanie własnością intelektualną powstałą w instytucjach naukowo-badawczych,
  • promocja instytucji naukowo-badawczych, zespołów badawczych i ich osiągnięć,
  • doradztwo, szkolenia i informacja w zakresie realizacji przedsięwzięć innowacyjnych,
  • tworzenie baz danych,
  • ocena potencjału komercyjnego nowych rozwiązań technologicznych, produktowych i organizacyjnych, analizy i opracowywanie studiów przedinwestycyjnych,
  • identyfikacja potrzeb innowacyjnych podmiotów gospodarczych,
  • współpraca z pozostałym otoczeniem innowacji i przedsiębiorczości,
  • pozyskiwanie funduszy na badania, rozwój kadr i przedsięwzięcia innowacyjne.

Jakie usługi świadczy Centrum Transferu Technologii?

  1. Usługi informacyjne mające na celu przekazywanie wiedzy o: targach, dostępnych programach pomocy publicznej, zasadach sporządzania wniosków i inwestowaniu w krajach UE, prowadzeniu działalności gospodarczej, możliwościach ochrony własności intelektualnej.
  2. Usługi doradcze dotyczące: dostępu do środków z UE, przygotowania wniosków, podstaw tworzenia firm, marketingu, finansów, zarządzania, tworzenia sieci kooperacyjnych przedsiębiorstw, pozyskiwania przez małe i średnie przedsiębiorstwa nowych technologii, promocji firm i rozwijanych projektów.
  3. Usługi doradcze o charakterze proinnowacyjnym, takie jak: kojarzenie partnerów gospodarczych, audyty technologiczne, promocja nowych rozwiązań technologicznych, gromadzenie i analiza danych dotyczących rozwoju danych branż, określanie kierunków rozwoju, analiza przedsiębiorstwa – czynników wewnętrznych, kierunków rozwoju, scenariuszy rozwoju, potencjału.
  4. Usługi szkoleniowe w zakresie: pozyskiwania środków z UE, ochrony własności intelektualnej, transferu i komercjalizacji technologii, przedsiębiorczości i zarządzania biznesem, indywidualnie określonym przez konkretnego usługodawcę.

Komercjalizacja przez udział w klastrze

Klaster – geograficzne skupisko wzajemnie powiązanych firm działających w pokrewnych sektorach i związanych z nimi instytucji w poszczególnych dziedzinach, jednocześnie współdziałających i konkurujących ze sobą; w klastrze może występować kilka powiązań kooperacyjnych.

Inicjatywa klastrowa – forma organizacyjna, gromadząca kluczowych graczy klastra na rzecz jego rozwoju, w tym także pewna formuła partnerstwa, która służy uzgadnianiu, a następnie wdrażaniu działań istotnych dla rozwoju danego skupiska firm i instytucji otoczenia.

Koordynator klastra – podmiot (stąd także określenie organizacja klastrowa), który organizuje i animuje rozwój interakcji, powiązań i współpracy w klastrze, a także świadczy wyspecjalizowane usługi na rzecz firm i innych podmiotów działających w danym skupisku.

Aktorzy klastra – podmioty funkcjonujące w ramach klastra, w tym przedsiębiorstwa, instytucje otoczenia należące do sektora B+R (uczelnie, instytuty badawcze, placówki edukacyjne) i tworzące infrastrukturę wsparcia biznesu.

Inteligentna specjalizacja– koncepcja promowana przez Komisję Europejską, zgodnie z którą każdy kraj i region powinien skoncentrować swoje wysiłki i zasoby na określonej, niewielkiej liczbie priorytetów czy też specjalizacji gospodarczych (klastrów) o istotnym potencjale innowacyjnym, w których posiada rzeczywiste kompetencje i zasoby oraz może osiągnąć doskonałość i konkurencyjność w skali globalnej.

Rodzaje klastrów

  1. Oparte na wiedzy
  2. Oparte na korzyściach skali (tj. korzyści płynące z produkcji masowej)
  3. Wyspecjalizowanych dostawców
  4. Uzależnione od dostawcy

Korzyści dla przedsiębiorstw wynikające z powiązania klastrowego z jednostką naukową:

  • dostęp do ośrodków badawczych,
  • lepsza współpraca z konsultantami, ekspertami,
  • dostęp do informacji o rozwoju rynku,
  • dostęp do usług oferowanych przez centra technologii,
  • dostarczanie wsparcia z zakresu prowadzenia firmy,
  • dostęp do specjalistycznych szkoleń z zakresu technologii,
  • dostęp do szkoleń z zakresu zarządzania,
  • dostęp do wysoko wykwalifikowanego personelu,
  • dostosowanie systemu edukacji do potrzeb firm klastra.

Mazowiecka Sieć Ośrodków Doradczo-Informacyjnych w zakresie innowacji

Mazowsze jest regionem o dużym znaczeniu dla gospodarki kraju. W związku z tym utworzono tam sieć ośrodków będącą priorytetem Urzędu Marszałkowskiego. Celem strategicznym projektu jest podniesienie wiedzy i świadomości na temat znaczenia innowacji dla rozwoju gospodarczego województwa. Funkcjonowanie sieci umożliwia realizację spójnej polityki proinnowacyjnej, uwzględniającej indywidualne potrzeby sektora przedsiębiorstw i innych interesariuszy wsparcia innowacji w woj. mazowieckim. Misją sieci jest podejmowanie działań nakierowanych na wzrost zainteresowania gospodarką innowacyjną, stymulowanie wzrostu popytu na innowacje we wszystkich sferach życia społeczno-gospodarczego. Jednym z najistotniejszych zadań jest budowanie regionalnego partnerstwa wokół innowacji.

Grupy odbiorców:

  1. przedsiębiorcy prywatni,
  2. władze samorządowe,
  3. pozostałe podmioty wspierające rozwój innowacyjności (w tym przedstawiciele nauki i instytucje otoczenia biznesowego).

Cele operacyjne funkcjonowania sieci:

  • umożliwienie podmiotom z sektora prywatnego lepszego dostępu do informacji na temat innowacyjności oraz wdrażania nowoczesnych technologii w regionie,
  • podniesienie świadomości w zakresie wdrażania rozwiązań innowacyjnych u przedstawicieli sektora małych i średnich przedsiębiorstw i innych podmiotów uczestniczących w projekcie,
  • wsparcie w ramach MSODI wymiany doświadczeń przedstawicieli biznesu, ośrodków badawczo-rozwojowych oraz samorządu terytorialnego.

Platforma wiedzy o innowacjach

  1. MSODI powinna obejmować:
  • bazę działań i inicjatyw podejmowanych przez podmioty zorientowane na gospodarkę innowacyjną,
  • bazę danych zasobów innowacyjnych z rożnych branż, która będzie gromadziła innowacyjne rozwiązania z całego świata,
  • informację na temat możliwości uzyskania dofinansowania na realizację własnego projektu.

Rozdział 4

Kryteria oceny projektów innowacji

 Koszty komercjalizacji

  • koszty związane z uzyskaniem i utrzymaniem ochrony prawnej (dotyczy patentów, wzorów użytkowych, wzorów przemysłowych),
  • koszty obsługi prawnej bezpośrednio związanej z komercjalizacją,
  • wydatki pochodne np. podatki z tytułu uzyskania przychodu z tytułu komercjalizacji (np. z tytułu sprzedaży).

Katalog kosztów kwalifikowanych (Program Innotech)

  • koszty usług badawczych, wiedzy technicznej, usług doradczych i równorzędnych (np. usługi brokera technologii),
  • koszty budynków i gruntów,
  • koszty aparatury naukowo badawczej,
  • koszty wynagrodzeń.

Kryteria ewaluacji i oceny projektów

Ewaluacja – niezależne, obiektywne badanie wartości i jakości interwencji publicznej w odniesieniu do konkretnych kryteriów i standardów.

Cele ewaluacji:

  • poprawa jakości, skuteczności i spójności wydatkowania środków z funduszy unijnych,
  • usprawnienie strategii i realizacji programów operacyjnych.

Wartościujące kryteria oceny

  • trafność/adekwatność
  • efektywność/wydajność
  • skuteczność
  • użyteczność
  • oddziaływanie/wpływ
  • trwałość

Dla których projektów ewaluacja jest obowiązkowa?

  • Projekty testujące, których celem jest wypracowanie i upowszechnianie nowych rozwiązań oraz włączenie ich do głównego nurtu polityki/praktyki.
  • Projekty upowszechniające, których celem nie jest wypracowanie nowego produktu, ale upowszechnianie i włączanie do głównego nurtu polityki dobrych praktyk /rozwiązań wypracowanych w ramach innych programów lub projektów Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki

Wymiary innowacyjności: Uczestnicy projektu – nowe grupy, formy wsparcia, problemy

Etapy projektu innowacyjnego

  • Etap przygotowania kończący się wypracowaniem wstępnej wersji produktu finalnego.
  • Etap wdrożenia, czyli testowanie, analiza rzeczywistych efektów, opracowanie produktu finalnego i jego walidacja, upowszechnianie nowych rozwiązań.

Ewaluacja ex ante

Ma charakter szacunkowy, prowadzona jest przed rozpoczęciem projektu. Jej celem jest ocena, na ile działanie jest trafne i spójne. Ewaluacja ex ante powinna dać także odpowiedź na pytanie, na ile zakładany w projekcie system wskaźników umożliwi realizację celów projektu oraz jaka jest potencjalna efektywność całego projektu (jednym z jej wymiarów może być spodziewany lub nie efekt w postaci komercjalizacji).

Narzędzia: matryca logiczna projektu (wiązanie hierarchii celów z założeniami i sposobem pomiaru) oraz „drzewo problemów” (jest podstawą do zdefiniowania celów). Wykorzystuje się też pomoc panelu ekspertów – potrafiących ocenić potencjał projektu.

Ewaluacja on going

Ewaluacja bieżąca – często mylona z monitoringiem. Monitoring jedynie rejestruje sam proces poprzez odniesienie się do systemu wskaźników (osiągnięte, nieosiągnięte) natomiast ewaluacja daje odpowiedź na pytanie, dlaczego zaszły pewne zjawiska oraz jakie działania należy podjąć, żeby uzyskać zakładane rezultaty.

W ramach ewaluacji on going bada się m. in.:

– czy zostały osiągnięte cele i rezultaty projektu,

– czy projekt przyczynił się do rozwiązania problemów zidentyfikowanych przed jego podjęciem,

– jaką wartość dodaną wykazuje projekt,

– jakie są efekty brutto projektu,

– jak układa się relacja kosztów do efektów,

– jakie trudności wystąpiły w badanej fazie realizacji projektu.

Ewaluacja ex post

Nazywana też kończącą lub podsumowującą. Istotnym elementem procesu ewaluacji ex post jest określenie stopnia, w jakim dana interwencja przyczyniła się do zaobserwowanych zmian, na ile zmiany te można przypisać wyłącznie i bezpośrednio jej oddziaływaniu, a na ile stanowią tylko efekt „dodatkowy” lub skutek uboczny.

Technika triangulacjikorzystanie z pełnego zakresu danych – pierwotnych (zastanych) i wtórnych (empirycznych), ilościowych i jakościowych, wykorzystanie technik badawczych, które pozwalają na obserwowanie tych samych zjawisk z rożnej perspektywy i na rożnym poziomie.

Ewaluację ex post stosuje się przede wszystkim w odniesieniu do programów, w kontekście tzw. przyszłej perspektywy to znaczy pod kątem wypracowania rekomendacji (zaleceń) w zakresie tworzenia kolejnych programów na kolejne lata.

Ryzyko związane z komercjalizacją

Chociaż ewaluacja nie jest narzędziem do oceny ryzyka, to warto wpisać ją w proces realizacji projektu(chociaż jest narzędziem czaso- i kosztochłonnym).

Ewaluacja wewnętrzna realizowana w ramach zespołu projektowego, jako, że to projektodawca jest (powinien być) najbardziej zainteresowany pozytywnymi wynikami swojego przedsięwzięcia (w przypadku ex ante i on going).

Ewaluacja zewnętrzna realizowana przez firmę badawczą specjalizującą się w tego typu działaniach (ex post).

„Dolina śmierci”

Stają przed nią przedsiębiorcy w momencie transferu technologii, gdy kończą się publiczne granty, a dofinansowanie ze środków publicznych nie jest możliwe (postuluje się o zwiększenie funduszy venture capital).

Rozdział 5

Finansowanie w procesie komercjalizacji wyników badań naukowych

Proces finansowania

Proces finansowania obejmuje wszystkie przedsięwzięcia w firmie, które zapewniają przedsiębiorstwu kapitał oraz służą kształtowaniu racjonalnej struktury źródeł finansowania w konkretnych warunkach rynkowych.

Elementy procesu finansowania

  • zasady finansowania działalności przedsiębiorstw,
  • cele finansowania,
  • metody i narzędzia realizacji zasad i celów,
  • etapy realizacji.

Etapy realizacji strategii finansowania

  1. Etap badań i rozwoju – wiąże się jedynie z kosztami m.in. finansowanie procesów badawczych, testowanie. Wymaga dużych nakładów finansowych, więc przedsiębiorcy starają się unikać tego etapu.
  2. Wdrożenie i wprowadzenie na rynek – łączy się z dwoma głównymi działaniami:
    1. podjęciem inwestycji, która pozwoli na rozpoczęcie produkcji nowego produktu lub też świadczenia nowej usługi – z punktu finansowego jest to okres znaczących wydatków m.in. na środki trwałe, wyposażenie,
    2. wprowadzenie produktu/ usługi na rynek, co również wiąże się z zaangażowaniem znacznych środków finansowych związanych z uruchomieniem procesu produkcyjnego (w tym z zakupem materiałów i środków produkcji) itp.
  3. Rozwój sprzedaży – w przypadku projektów, które odnoszą sukces rynkowy, jest to okres wzrostu wpływów generowanych przez sprzedaż nowego produktu, który został zaakceptowany przez rynek.

Źródła finansowania

Według Krzysztofa Matusiaka bardzo ważnym elementem wsparcia innowacyjnej przedsiębiorczości jest dostęp do wyspecjalizowanych instrumentów finansowania ryzyka, takich jak:

– sieci aniołów biznesu (business angels) – są to skupiające zamożne osoby gotowe inwestować własny kapitał w przedsięwzięcia będące we wczesnej fazie rozwoju,

– fundusze kapitału zalążkowego (seedcapital) – fundusze podwyższonego ryzyka skierowane do firm posiadających innowacyjny produkt, którego dofinansowanie spowoduje wzrost wartości rynkowej,

– granty ze środków publicznych.

Te instrumenty powstają w związku z brakiem na rynku instytucji przekazujących kapitał przedsięwzięciom wychodzącym z fazy kreatywnej.

Jednak głównym źródłem finansowania przedsięwzięć są banki. Główne cechy, które ocenia bank to:

  • posiadanie odpowiedniego poziomu zabezpieczeń,
  • zdolność kredytowa.

Finansowanie ze środków publicznych

Formy wsparcia publicznego na etapie badań i rozwoju

  • 7 Program Ramowy

Cele:

  • wspieranie współpracy ponadnarodowej we wszystkich obszarach badań i rozwoju technologicznego,
  • zwiększenie dynamizmu, kreatywności i doskonałości europejskich badań naukowych w pionierskich dziedzinach nauki,
  • wzmocnienie potencjału ludzkiego w zakresie badań i technologii poprzez zapewnienie lepszej edukacji i szkoleń, łatwiejszego dostępu do potencjału i infrastruktury badawczej, wzrost uznania dla zawodu naukowca oraz zachęcenie badaczy do mobilności i rozwijania kariery naukowej,
  • zintensyfikowanie dialogu między światem nauki i społeczeństwem w Europie celem zwiększenia społecznego zaufania do nauki,
  • wspieranie szerokiego stosowania rezultatów i rozpowszechniania wiedzy uzyskanej w wyniku działalności badawczej, finansowanej ze środków publicznych.
  • Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka – Inwestycje w zakresie e-usług

Program ten został zaprojektowany dla wprowadzenia rożnych form wspierania powstawania i dyfuzji nowoczesnych rozwiązań w gospodarce. W jego ramach wspierane są w głównej mierze projekty o wysokim stopniu nasycenia wiedzą, w tym projekty komercjalizacji technologii oraz wdrażanie technologii o najwyższymstopniu nowości (maksymalnie trzy lata na rynku).

Informacje o programach zajmujących się de facto wsparciem komercjalizacji nowoczesnych technologii można odnaleźć na stronach organizacji, takich jak:

  1. Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości,
  2. Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego,
  3. Narodowe Centrum Badań i Rozwoju,
  4. Regionalne Instytucje Finansujące.

Wykorzystanie funduszy prywatnych

Instrumenty pozwalające uzyskać kapitał prywatny:

1) instrumenty umożliwiające pozyskanie kapitału prywatnego – w literaturze anglosaskiej zwanego private equity (PE), jako przeciwieństwo do public equity – z jednoczesnym udzieleniem przez kapitałodawców wsparcia w zakresie zarządzania przedsiębiorstwem;

2) instrumenty umożliwiające pozyskanie kapitału prywatnego bez udziału kapitałodawców w zarządzaniu przedsiębiorstwem. Dawcami kapitału prywatnego bez zamiaru współrządzenia przedsiębiorstwem są zazwyczaj bliskie osoby: rodzina, przyjaciele. Do tej grupy inwestorów możemy zaliczyć także osoby zainteresowane jedynie uzyskaniem odpowiedniego dochodu z zainwestowanego kapitału.

Właściwości:

  • gotowość udostępnienia kapitału w każdym okresie działalności przedsiębiorstwa w zamian za przekazanie udziałów w firmie,
  • doradztwo i wsparcie zarządzania przedsiębiorstwem w celu podwyższenia jego wartości,
  • określony czas, na jaki wnoszony jest kapitał do przedsiębiorstwa, który zazwyczaj trwa od 3 do 8 lat,
  • na rynku private equity funkcjonują podmioty instytucjonalne(formalne) oraz podmioty nieformalne, które dokonują inwestycji w tego rodzaju przedsiębiorstwa działające na rynku.

Private equity

  1. W przypadku przedsiębiorstw znajdujących się w fazie zalążkowej ryzyko inwestycyjne jest bardzo wysokie, wynikające z dużego prawdopodobieństwa niepowodzenia projektu.
  2. Inwestycje w przedsiębiorstwa w fazie rozruchu stanowią o wiele mniejsze ryzyko w porównaniu z przedsiębiorstwami w fazie zalążkowej.
  3. Inwestycje w fazie urynkowienia to inwestycje w przedsiębiorstwa, posiadające dobry produkt, którym nadal jednak brak środków umożliwiających dalszą ekspansję.
  4. Przedsiębiorstwa w dalszych fazach rozwoju posiadają bardziej ustabilizowaną pozycję rynkową, nie mają zwykle problemów ze środkami na finansowanie działalności.

Venture Capital

Venture Capital jest specyficzną formą finansowania rozwoju przedsiębiorstw. Polega ona na zasileniu kapitałowym powstającej lub już istniejącej spółki poprzez objęcie nowej emisji akcji lub udziałów.

Tym samym kapitał do firmy wprowadzany jest nie w formie kredytu czy mówiąc ogólniej „długu”, ale w formie właścicielskiej (kapitał akcyjny, udziałowy).

Zapłatą za dostarczone finansowanie nie jest „procent” od wartości, płacony cyklicznie bez względu na sytuację firmy. Venture capital jest nagradzany niejako za sukces – im więcej warta jest firma, tym więcej warte są akcje/udziały „zabezpieczające” wniesiony kapitał.

Venture capital najczęściej oferowany jest za pośrednictwem pewnej struktury prawnej, zwanej funduszem. To właśnie ta struktura prawna niejako symbolizuje zgromadzony kapitał, który jest z kolei zarządzany (inwestowany) przez wynajętych specjalistów – tzw. firmę zarządzającą.

Anioły biznesu

To specyficzna grupa inwestorów, biorąca bezpośredni udział w prowadzeniu współtworzonego przedsiębiorstwa – grupa, której zależy na dobrym kontakcie i współpracy z pomysłodawcą.

Anioły biznesu inwestują na ściśle określony czas, po czym zbywają swoje udziały realizując zyski. Osoby prywatne decydują się zostać aniołami biznesu z następujących powodów:

– efektywność tego typu inwestycji i wysoka stopa zwrotu zaangażowanego kapitału,

– utrzymanie aktywności w biznesie,

–przyjemność z tworzenia nowych podmiotów gospodarczych,

– samorealizacja.

Obecnie w Polsce funkcjonuje 10 sieci aniołów biznesu.

Rozdział 6

Uwarunkowania udziału w projektach międzynarodowych

Wraz z przystąpieniem do Unii Europejskiej, 1 maja 2004 roku, Polska otrzymała możliwość korzystania w pełnym zakresie z unijnych środków finansowych przeznaczonych na wspieranie badań naukowych i komercjalizację ich wyników.

Obecnie zrealizowany został Siódmy Program Ramowy UE w zakresie badań i rozwoju technologicznego będący największym instrumentem finansowania i kształtowania badań naukowych w Unii Europejskiej o budżecie wynoszącym 54 miliardy euro. Program realizowany jest w latach 2007–2013.

Programy badawcze Unii Europejskiej

Kierowane są do przedsiębiorstw zainteresowanych opracowaniem nowego procesu, produktu lub nowej technologii, które prowadzą samodzielnie badania, jak i do tych, które nie posiadają potencjału badawczego lub jest on niewystarczający.

Warunkiem uzyskania dofinansowania jest udział w projekcie realizowanym przez międzynarodowe konsorcjum, składającego się z partnerów pochodzących z kilku rożnych krajów należących do Unii. Wysokość dofinansowania wynosi od 50% do 100% kosztu realizacji projektu.

Wymagania dotyczące konstrukcji projektu:

  • zwykle czas trwania projektów wynosi od 18 do 24 miesięcy,
  • budżety projektów wahają się w przedziale 0,5–3 mln euro,
  • dowolna tematyka projektu,
  • akcja adresowana jest do firm, które z sukcesem uczestniczyły w projektach 7PR,
  • zalecane są niewielkie konsorcja,
  • skład konsorcjum: trzy podmioty posiadające osobowość prawną z trzech krajów członkowskich bądź stowarzyszonych z UE, minimum dwa przedsiębiorstwa z sektora małych i średnich przedsiębiorstw z dwóch rożnych państw, które były razem uczestnikami projektu w 7PR,
  • dominującą rolę w konsorcjum mają pełnić przedsiębiorstwa (MŚP) – aż 75% zadeklarowanych kosztów ma być przypisanych do MŚP, ponadto koordynatorem projektu również powinno być MŚP,
  • w projekcie mogą uczestniczyć również przedsiębiorstwa będące użytkownikami końcowymi (małe i średnie przedsiębiorstwa), izby gospodarcze i/lub stowarzyszenia MŚP, duże przedsiębiorstwa oraz podmioty wyspecjalizowane w działaniach związanych z rozpowszechnianiem innowacyjnych rozwiązań.

 „Horizon 2020 – the Framework Programme for Research and Innovation”

Wszedł w życie z dniem 1 stycznia 2014 r. po zakończeniu 7. Programu Ramowego z dniem 31 grudnia 2013 r. Ramy czasowe programu: 1 stycznia 2014–31 grudnia 2020 r. (program 7–letni).

Budżet: 80 mld EUR.

Przedsiębiorcy z sektora MŚP będą mogli korzystać z programu H2020 poprzez nowostworzony Instrument dla MŚP (SME Instrument). Jego celem jest wypełnienie luki przy finansowaniu przez MSP badań na wczesnym etapie, badań wysokiego ryzyka oraz innowacji, jak również pobudzanie innowacji przełomowych.

Dwie pierwsze fazy mają być wspierane za pośrednictwem instrumentów bezzwrotnych (grantów),trzecia zaś (komercjalizacja) za pośrednictwem finansowania zwrotnego oraz innych instrumentów (np. na ochronę praw autorskich).

Dostępne będą dwa rodzaje finansowania zwrotnego:

  • instrument dłużny (debtfacility) – w ramach którego będą dostępne pożyczki i gwarancje,
  • instrument kapitałowy (equity facility) – w ramach którego dostępne będą środki dla MSP we wczesnym ich stadium powstawania oraz na dalszy rozwój/wzrost.

 Inne programy pomocowe

  • Fundusz Norweski (NorwayGrants)
  • Szwajcarsko-Polski Program Współpracy
  • Fundusze EOG

 Poszukiwanie partnerów do projektu komercjalizacji

Poszukiwanie partnerów najlepiej rozpocząć od przejrzenia projektów zrealizowanych dotychczas w ramach Programów Ramowych Unii Europejskiej o takiej samej lub podobnej tematyce. Zdecydowanie lepiej współpracuje się z partnerami, którzy już z sukcesem zrealizowali co najmniej jeden projekt tego typu.

Cenną pomoc w poszukiwaniu partnerów do projektów międzynarodowych można uzyskać w Krajowym Punkcie Kontaktowym Programów Badawczych Unii Europejskiej.

Zadania:

  • prowadzenie profesjonalnej działalności informacyjnej, szkoleniowej, doradczej, promocyjnej i eksperckiej przyczyniającej się do pogłębienia europejskiej współpracy badawczej oraz integracji polskiego i europejskiego sektora badawczo-rozwojowego oraz gospodarczego,
  • wspieranie rozwoju polskiej gospodarki opartej na wiedzy, integracji środowisk gospodarczych i naukowych, wzrostu konkurencyjności polskich przedsiębiorstw,
  • wspieranie rozwoju i integracji polskiego sektora B+R w wymiarze regionalnym, krajowym i europejskim,
  • wspieranie rozwoju karier naukowych,
  • promocja Polski na arenie europejskiej, wzmacnianie współpracy zagranicznej i międzynarodowej pozycji Polski,
  • prowadzenie działalności eksperckiej wspomagającej władze publiczne w zakresie Europejskiej Przestrzeni Badawczej,
  • promocja Europejskiej Przestrzeni Badawczej i inicjatyw europejskich w dziedzinie badań, rozwoju technologii i innowacji,
  • koordynacja działań i współpraca z siecią regionalnych, branżowych i lokalnych punktów kontaktowych.

Działania KPK są skierowane do wszystkich jednostek naukowych, przedsiębiorstw, organizacji i władz publicznych zainteresowanych uczestnictwem w programach badawczych Unii Europejskiej.

Enterprise Europe Network

Zostało utworzone dla ułatwienia małym i średnim przedsiębiorstwom kontaktów z zagranicznymi firmami.

Przykłady komercjalizacji w projektach międzynarodowych

  • Konsorcjum The WaterBee DA – opracowało i wdrożyło inteligentny system monitorujący wilgotność gleby.
  • KMM-NoE – sieć doskonałości: Nowoczesne Materiały Wieloskładnikowe o Podwyższonej Trwałości i Niezawodności.

Łańcuch wzrostu wartości

  1. Pomysł badawczy, skonsultowany z potencjalnymi użytkownikami
  2. Modelowanie komputerowe
  3. Wykonanie próbek
  4. Badania próbek
  5. Wykonanie większych elementów
  6. Badanie większych elementów
  7. Budowa demonstratora
  8. Badanie demonstratora przez potencjalnych użytkowników
  9. Wdrożenie

Rozdział 7

  • Firma innowacyjna VIGO System

Przedmiotem aktualnej oferty skierowanej do klientów firmy są:

  1. szeroka gamma detektorów podczerwieni indywidualnie dostosowanych do warunków klienta,
  2. urządzenia optoelektroniczne w tym najnowsza generacja kamer termograficznych VIGO camv50,
  3. przyrządy fotoelektryczne z HgCdTe,
  4. mikrosoczewki
  • Instytut Technologii Materiałów Elektronicznych (ITME)

Materiały, które są przedmiotem zainteresowania ITME i stanowią potencjalną ofertę dla klientów należą do następujących grup:

  1. nanomateriały,
  2. materiały nowej generacji, w tym grafen,
  3. materiały samoorganizujące się,
  4. metamateriały,
  5. kryształy fotoniczne,
  6. materiały dla optoelektroniki jak np. GaAs, InP, InAs, GaP, płytki i struktury epitaksjalne
  7. materiały dla elektroniki
  8. monokryształy krzemu,
  9. płytki Si o specjalnych właściwościach,
  10. płytki i warstwy epitaksjalne SiC,
  11. inne materiały jak kompozyty metalowo-ceramiczne, złącza ceramika metal, pasty do układów hybrydowych, super czyste metale.
  • ADAPTRONICA sp. z o.o.

Jest firmą typu spin out, wywodzącą się z Instytutu Podstawowych Problemów Techniki PAN w Warszawie.

Wybrane produkty:

  • SONOMED SP. Z O.O. Przedsiębiorstwo Wdrożeniowo-Produkcyjne

Przedsiębiorstwo Wdrożeniowo-Produkcyjne Sonomed Sp. z o. o. powstało w Warszawie pod koniec 1989 roku z inicjatywy Instytutu Podstawowych Problemów Techniki Polskiej Akademii Nauk (do dzisiaj udziałowca Sonomedu).

  • ECHO-SON S.A.

Główne produkty firmy:

  • Ultrasonografy
  • Ultrasonografy okulistyczne
  • Ultrasonografy weterynaryjne
  • Skanery pęcherza
  • Przemysłowy Instytut Automatyki i Pomiarów (PIAP)

Obecnie jego działania koncentrują się w obszarach:

  • automatyzacji i robotyzacji procesów produkcyjnych,
  • automatyzacji transportu międzyoperacyjnego,
  • systemów kontroli jakości z wykorzystaniem techniki wizyjnej,
  • robotów mobilnych do zastosowań specjalnych,
  • przemysłowych układów pomiarowych,
  • specjalistycznej aparatury kontrolno-pomiarowej,
  • recyklingu samochodów,
  • realizacji projektów w ramach współpracy międzynarodowej.
  • AVIO POLSKA SP. Z O.O.

Jedną z głównych korzyści firmy Avio Polska Sp. z o.o. z międzynarodowej współpracy o charakterze badawczo-wdrożeniowym jest modelowania wymiany ciepła oraz optymalizacji wytrzymałościowa tworzyw sztucznych.

Skrypt powstał na podstawie książki „Komercjalizacja wyników badań naukowych – praktyczny poradnik dla naukowców” pod redakcja naukową: Stanisława Łobejko, Alicji Sosnowskiej.